O le Dopamine o se neurotransmitter mataʻina e taua tele i nofoaga autu o taui ma fiafiaga o le faiʻai. E masani ona taʻua o le vailaʻau "lagona-fiafia", e nafa ma le tele o faiga faʻaletino ma faʻalemafaufau e aʻafia ai o tatou lagona lautele, faʻamalosiauga, ma e oʻo lava i amioga faʻa-vaisu.
O le Dopamine, e masani ona ta'ua o le neurotransmitter "lagona lelei", na muamua maua i le vaitau o le 1950 e le saienitisi Suetena o Arvid Carlsson. Ua fa'avasegaina o se monoamine neurotransmitter, o lona uiga o se avefe'au vaila'au e feavea'i fa'ailoilo i le va o sela o neula. E gaosia le Dopamine i le tele o vaega o le fai'ai, e aofia ai le substantia nigra, le ventral tegmental area, ma le hypothalamus o le fai'ai.
O le galuega autū a le dopamine o le fa'asalalauina lea o fa'ailoilo i le va o neura ma fa'aosofia ai galuega eseese a le tino. E manatu e fa'atonutonuina ai gaioiga, tali fa'alagona, fa'amalosi'au, ma lagona o le fiafia ma le taui. E taua fo'i le sao o le Dopamine i le tele o fa'agasologa fa'alemafaufau e pei o le a'oa'oina, manatua, ma le gauai atu.
A faʻasaʻolotoina le dopamine i ala o taui o le faiʻai, e maua ai lagona o le fiafia poʻo le faʻamalieina.
I taimi o le fiafia ma le taui, tatou te gaosia le tele o le dopamine, ae a maualalo tele, tatou te lagona le leai o se naunautaiga ma le leai o se fesoasoani.
E le gata i lea, o le faiga taui a le faiʻai e fesoʻotaʻi vavalalata ma le dopamine. O le matafaioi a neurotransmitters o le faʻalauteleina lea o lagona o le fiafia ma le faʻamalosiauga, ma faʻatupuina ai le faʻamalosiauga. Uunaia i tatou e ausia a tatou sini ma saili taui.
E gaosia le Dopamine i le tele o vaega o le faiʻai, e aofia ai le substantia nigra ma le ventral tegmental area. O nei vaega e galulue e pei o ni fale gaosi dopamine, e gaosia ma faʻasaʻolotoina lenei neurotransmitter i vaega eseese o le faiʻai. A uma ona faʻasaʻolotoina, e fusifusia le dopamine i ni receptors faʻapitoa (e taʻua o dopamine receptors) o loʻo i luga o le fogāeleele o le sela e taliaina.
E lima ituaiga o dopamine receptors, ua fa'ailogaina mai le D1 i le D5. O ituaiga receptor ta'itasi e iai i se vaega eseese o le fai'ai, ma e mafai ai e le dopamine ona iai ni aafiaga eseese. A pipii le dopamine i se receptor, e fa'aosofia pe taofia ai le gaioiga a le sela e taliaina, e fuafua i le ituaiga o receptor e pipii i ai.
E taua tele le sao o le Dopamine i le fa'atonutonuina o gaioiga i le auala nigrostriatal. I lenei auala, e fesoasoani le dopamine e pulea ma fa'amaopoopo gaioiga o maso.
I le prefrontal cortex, e fesoasoani le dopamine e fa'atonutonu le manatua o galuega, ma mafai ai ona tatou taofia ma fa'aogaina fa'amatalaga i o tatou mafaufau. E iai fo'i sona sao i le gauai atu ma le faia o fa'ai'uga. O le le paleni o le maualuga o le dopamine i le prefrontal cortex ua feso'ota'i ma tulaga e pei o le attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) ma le schizophrenia.
O le fa'asa'olotoina ma le fa'atonutonuina o le dopamine e pulea lelei e le fai'ai e fa'atumauina ai le paleni ma fa'amautinoa le galue lelei. O se faiga faigata o faiga fa'afo'i, e aofia ai isi neurotransmitters ma vaega o le fai'ai, e fa'atonutonuina ai le maualuga o le dopamine.
O le Dopamine o se avefe'au vaila'au, po'o se neurotransmitter, i le fai'ai e feavea'i ai fa'ailoilo i le va o sela o neula. E taua tele lona sao i le tele o galuega a le fai'ai, e aofia ai le fa'atonutonuina o gaioiga, lagona, ma tali atu fa'alagona, ma avea ai ma vaega taua o lo tatou soifua maloloina o le mafaufau. Peita'i, o le le paleni o le maualuga o le dopamine e mafai ona o'o atu ai i le tele o fa'afitauli o le soifua maloloina o le mafaufau.
●Ua faʻaalia e suʻesuʻega e faʻapea o tagata e maua i le atuatuvale atonu e maualalo le maualuga o le dopamine i nisi o vaega o le faiʻai, ma e mafua ai ona faaitiitia le uunaiga ma le fiafia i gaoioiga i aso taitasi.
●O le le paleni o le maualuga o le dopamine e mafai ona oʻo atu ai i faʻalavelave popole. O le faʻateleina o le gaioiga o le dopamine i nisi o vaega o le faiʻai e mafai ona oʻo atu ai i le faʻateleina o le popole ma le le mapu.
●O le tele naua o le gaioiga o le dopamine i nisi o vaega o le faiʻai e manatu e mafua ai ona iai ni faʻailoga o le schizophrenia, e pei o le faʻaaliga o mea sese ma le faʻasesēina.
●O fualaau faasaina ma amioga fa'asāina e masani ona fa'ateleina ai le maualuga o le dopamine i le fai'ai, ma mafua ai ona lagona fiafia ma tauia. I le aluga o taimi, e fa'alagolago le fai'ai i nei vaila'au po'o amioga e fa'asa'oloto ai le dopamine, ma mafua ai se ta'amilosaga o le fa'asāina.
S: E mafai ona fa'aaoga vaila'au e fa'atonutonu ai le maualuga o le dopamine?
A: Ioe, o nisi vailaʻau, e pei o dopamine agonists poʻo dopamine reuptake inhibitors, e faʻaaogaina e togafitia ai tulaga e fesoʻotaʻi ma le dopamine dysregulation. E mafai e nei vailaʻau ona fesoasoani e toe faʻafoʻisia le paleni o le dopamine i le faiʻai ma faʻaitiitia ai faʻailoga e fesoʻotaʻi ma tulaga e pei o le Parkinson's disease poʻo le atuatuvale.
S: E fa'apefea ona fa'atumauina se paleni maloloina o le dopamine?
A: O le tausia o se olaga soifua maloloina, e aofia ai faamalositino masani, taumafa paleni, moe lava, ma le puleaina o le atuatuvale, e mafai ona fesoasoani i le puleaina lelei o le dopamine. O le auai i gaoioiga fiafia, setiina o sini e mafai ona ausia, ma le faataitaiina o le mafaufau loloto e mafai foi ona fesoasoani e faatumauina se paleni maloloina o le dopamine.
Teena o Fa'amatalaga: O lenei tusiga e mo na'o fa'amatalaga ma e le tatau ona manatu o se fautuaga fa'afoma'i. Ia fa'afeso'ota'i pea se tagata tomai fa'apitoa i le soifua maloloina a'o le'i fa'aaogaina ni fa'aopoopoga pe suia lau faiga fa'afoma'i.
Taimi na lafoina ai: Setema-15-2023


